Dziwaczek – uprawa i nasiona

Dziwaczek należy do rodziny dziwaczkowatych (Nyctaginaceae), a do rzędu goździkowców (Caryophyllales). Ojczyzną tej rośliny jest Ameryka Północna. We florze Polski nie występuje naturalnie. W Polsce dziwaczek uprawiany jest jako roślina jednoroczna na słonecznych i ciepłych rabatach. Jedynym uprawianym gatunkiem jest ‘Dziwaczek peruwiański’ – (Mirabilis jalapa).

Osiąga wysokość 60-90 cm, łodygi ma grube i sztywne, rozgałęziające się od nasady.
Liście jajowate i zaostrzone. Kwitnienie bardzo obfite, kwiaty duże, pachnące, koloru, różowego, czerwonego, białego, żółtego i ciemnofioletowego. Kwiaty często prążkowane innym kolorem. Kwiaty mają kształt lejkowaty. Kwiaty skupione w kątach górnych liści. Kwitną od lipca do października. Kwiaty kwitną jedną noc, otwierając się koło godz. 16.00 a rano przekwitają. Nocą bardzo ładnie pachną.

Uprawa dziwaczka: Wymaga gleby żyznej, ciepłej. Najlepsza gleba o pH obojętnym. Do uprawy dziwaczka najlepiej nadaje się stanowisko słoneczne lub ewentualnie w półcieniu. Nie jest mrozoodporny. Jest popularną rośliną ogrodową używaną na rabaty i do kompozycji kwiatowych. Sadzi się go często w grupach. Rzadko stosuje się go na kwiat cięty. Podczas suszy należy go podlewać i aby kwitł obficie dokarmiać co 10 – 14 dni.

Rozmnaża się przez nasiona dziwaczka lub przez podział bulwiastych korzeni. W warunkach klimatu polskiego stosuje się wysiew nasion dziwaczka w połowie marca do inspektu ciepłego lub półciepłego, w kwietniu do inspektu zimnego, w drugiej połowie maja rośliny wysadza się do gruntu w rozstawie 50 x 50 cm. Przy rozmnażaniu przez bulwiaste korzenie, karpy wykopuje się jesienią, zimą przechowuje się strzegąc przed mrozem. Dzieli się przed wysadzeniem na miejsce stałe.

Na świecie istnieje około 45 gatunków Dziwaczka. Jednakże uprawiany jest tylko jeden gatunek –
‘Dziwaczek peruwiański’ (Mirabilis jalapa). Przeważnie na świecie uprawiany jest jako roślina jednoroczna. W Meksyku skąd pochodzi, jest byliną. Osiąga wysokość 70-90 cm. Dziwaczek jest silnie rozgałęziającą się rośliną, o kulistym pokroju. Ma bardzo atrakcyjny wygląd i kwiaty. Kwiaty mogą mieć kolor biały w odcieniu beżowym lub kremowym, różowy, fioletowy, czerwony i purpurowy. Kwiaty kwitną od lipca do września. Kwiaty są duże, zebrane w baldachogrona, na szczytach pędów. Kwiaty dziwaczka mają intensywny słodki zapach. Czasami na jednej roślinie bywają kwiaty w różnych kolorach. Liście są koloru ciemnozielonego, o kształcie jajowatym, naprzeciwlegle ułożone. Dziwaczek dobrze rośnie na stanowisku słonecznym oraz na glebach żyznych o dostatecznej wilgotności. Roślina jest wrażliwa na brak wody dlatego w trakcie suszy należy ją podlewać. Odczyn gleby powinien być obojętny.

Dziwaczka sadzi się na rabatach, balkonach, tarasach, nadaje się do obsadzenia altan, na obwódki. Dziwaczek ma właściwości fluorescencyjne, dlatego zyskał miano “świecącego kwiatu”. Jednak “świecenie” – światło widzialne można zaobserwować dopiero wtedy gdy kwiat poddamy działaniu promieniowania ultrafioletowego – UV. Fluorescencja zanika od razu po ustaniu promieniowania UV. Zjawisko fluorescencji jest mylone ze zjawiskiem fosforescencji i kwiat mylnie przedstawiany jest za taki, który świeci w nocy po naświetleniu światłem dziennym. Po oświetleniu światłem ultrafioletowym, świecą również inne rośliny, bardziej pospolite jak np. ‘Bluszczyk kurdybanek’ (Glechoma hederacea), ‘Lepiężnik różowy’ (Petasites hybridus) czy ‘Dzięgiel leśny’ (Angelica sylvestris). Często świecą pylniki i pyłek, dlatego zjawisko to można zaobserwować tylko w określonych fazach rozwoju rośliny. U Dziwaczka jak wykazano w pracy naukowej Fernando Gandia-Herrero i wsp. z 2005 r. świecą tylko kwiaty koloru żółtego. Na żółte zabarwienie kwiatów wpływ głównie ma beta-ksantyna, głównie (dopa-ksantyna). Dziwaczek dzięki swojemu niesamowitemu zapachowi kwiatów ściąga owady nawet z dużych odległości. Roślina ta jest łatwa w uprawie a intensywne podlewanie sprzyja obfitemu kwitnieniu.

Wywar z liści dziwaczka w Brazylii i Meksyku używany jest jako środek przeciwbólowy, rozkurczowy, stosowany jest także w zakażeniach przewodu pokarmowego.

Choroby i szkodniki: Bardzo rzadko roślinę poraża szara pleśń, czasami na liściach występują mączliki.

Zobacz również: Dziwaczek Jalapa (Mirabilis jalapa)

Dziwaczek peruwiański