Brzoza brodawkowata – sadzenie sadzonek, przycinanie, zastosowanie

Brzoza brodawkowata jest jednym z gatunków drzewa należącego do rodziny brzozowatych, obejmującej ok. 35-60 gatunków należącym do flory Polski. Jest najpospolitszą brzozą na naszych terenach, można ją spotkać w niższych położeniach górskich oraz na całym niżu. Występuje również w rejonach Azji i Europy. Brzozę brodawkowatą można spotkać na stanowiskach suchych, terenach piaszczystych bądź na nieużytkach.
Rośnie w lasach liściastych i sosnowych oraz w borach mieszanych, jak i w zaroślach i na zrębach lub wzdłuż szlaków kolejowych.

Dorasta do 25m wysokości i średnicy do ok. 60cm. Pień jest wolny od gałęzi do wysokości ok. 12-15m jest cylindryczny, czasami zniekształcony. Korona silnie rozwinięta z długimi i cienkimi gałązkami zwisającymi z konarów. Drzewo żyje ok.100 lat.
Kora jest bardzo cienka, u młodych drzew kora jest brązowa, z czasem staje się mlecznobiała i łuszczy się okrężnie. Z wiekiem robi się pstra, spękana w dolnej części pnia oraz gruba i czarnawa. Młode gałązki są nieowłosione, pokryte gruczołami i ciemne.
Liście są skrętoległe, pojedyncze, zazwyczaj u nasady są klinowate, podwójnie i nierówno piłkowane. Ogonek ok. 3cm długości. Młode liście są słabo owłosione i lepkie. Długość liścia do 7cm, szerokość ok. 3cm. Są zielone, na jesieni przebarwiają się na żółto.
Kwiaty zebrane są w tzw. kotki, rozwijają się razem z liśćmi. Kwitnie w kwietniu.
Owoce to podłużne, eliptyczne orzeszki, mają skrzydełka, które są 2-3 razy szersze od orzeszków. Łuski owocowe trójklapowe z bocznymi klapkami, dłuższymi od środkowej, są odgięte do dołu.
Produkuje ogromne ilości nasion, jednak ich zdolność kiełkowania jest niewielka i utrzymuje się dość krótko, mimo to brzoza rozprzestrzenia się bardzo szybko.

ROZMNAŻANIE
z siewu, od razu po zbiorze nasion lub wczesną wiosną. Odmiany rozmnażane przez szczepienie lub okulizację.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Stanowiska słoneczne. Ma stosunkowo niskie wymagania pokarmowe i wilgotnościowe. Sadzonki brzozy brodawkowatej sadzimy na stanowiskach suchych i piaszczystych. Przycinanie brzozy nie jest konieczne ponieważ brzoza brodawkowata nie lubi cięcia. Jeżeli jednak już musimy przyciąć brzozę brodawkowatą należy to robić w okresie spoczynku (zimą) aby ograniczyć wyciekanie soków z drzewa, tzw. płacz drzewa.
Sadzonki brzozy sadzi się głównie w ogrodach i parkach ze względu na duże walory ozdobne. Ten gatunek brzozy zastosowano jako roślinę leczniczą: pozyskiwany wiosną sok tzw. oskoła, zawiera duże ilości fruktozy, sole mineralne oraz witaminę B, wykorzystuje się go do produkcji napoju oraz w kosmetyce do produkcji tzw. wody brzozowej. Surowcem zielarskim poza liśćmi może być również kora brzozowa, która jest bogatym źródłem betuliny, stosowanej w leczeniu trądziku. Brzoza działa moczopędnie, wzmacniająco i odtruwająco. Zastosowanie brzozy w stolarstwie jest częste ze względu na drewno, które jest białe z lekko różowawym lub żółtawym odcieniem, średniotwarde. Robione są z niego meble, sklejki oraz drobne przedmioty. Przetwarzane jest również na węgiel, alkohol metylowy i smołę.

GATUNKI
Do gatunków flory Polski poza ‘Brzozą brodawkowatą’ należą również:
‘Brzoza cukrowa’ tzw. wiśniowa (Betula lenta) – w stanie dzikim można ją spotkać we wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Występuje na wilgotnych i żyznych glebach, wśród górskiego drzewostanu z bukiem, klonami czy dębami. Do Europy została sprowadzona w XVI w. W naszych warunkach odporna jest całkowicie na mrozy. Dorasta do 20-25m wysokości. Korona u młodych drzew stożkowata, później kopulasta. Młode pędy ciemnobrunatne, przyjemnie pachną po roztarciu. Kora ciemna, nie łuszczy się. Liście długie 12cm, jajowate, piłkowane podwójnie zaostrzone z sercowatą podstawą. Kwiaty zebrane w kotki, pojawiają się późną wiosną. Gatunek ten jest podstawowym źródłem drzewa przemysłowego. Wykorzystywana również jako źródło soku brzozowego.
‘Brzoza czarna’ tzw. nadrzeczna, rzeczna (Betula obscura Kotula) – gatunek ten pochodzi z północnej Ameryki. Kora czarna, nie zawiera betuliny, przez co nie bieleje.
‘Brzoza karłowata’ (Betula nana L.) – jak sama nazwa gatunku wskazuje, brzoza ta ma pokrój karłowatego krzewu, którego wysokość nie przekracza 1m wysokości. Głównie w stanie naturalnym spotykana na półkuli północnej w tundrze. Rośnie również w Azji i Europie, w Polsce objęta ochroną gatunkową, występuje w części środkowej na trzech stanowiskach tj. pojezierze Chełmińskie- rezerwat przyrody Linje, Góry Bystrzyckie “Torfowisko pod Zieleńcem” oraz w Górach Izerskich ” Torfowisko Doliny Izery”. Pędy tego gatunku są prawie czarne, liście małe, okrągławe o nierówno ząbkowanym brzegu, osadzone na krótkich ogonkach (0,5-1,5cm) z trwałymi przylistkami. Dobrze rośnie na glebach kwaśnych, odpowiednio wilgotnych. Jest mrozoodporna. Stosowana jako roślina ozdobna w ogrodach skalnych i naturalistycznych oraz na wrzosowiskach.
‘Brzoza żółta’ (Betula alleghaniensis Britton) – jej naturalne stanowiska to północno-wschodnia Ameryka. Na ojczystych siedliskach dorasta nawet do 30m wysokości, w Polsce osiąga 10-13m. Pień z żółtawą korą, która z czasem brązowieje i łuszczy się okrężnymi warstwami zwisając z pnia. Pędy oliwkowe, młode owłosione, na jesieni kosmate tylko przy końcach. Liście długie (8-12cm), jajowate, zaostrzone, brzegi ostro piłkowane, wierzchem matowo zielone – podobne do liści grabu. Kwiaty zebrane w kotki wzniesione do góry. Rosnie na glebach wilgotnych i bagnistych, piaszczysto-gliniastych. Wytrzymałą na mróz. Zalecana do nasadzeń pojedynczych lub w małych grupach.
‘Brzoza niska’ (Betula humilis Schrank) – jej naturalne siedlisko to Europa i Azja. W Polsce występuje bardzo rzadko na niżu. Można ją spotkać na Pojezierzu Pomorskim i Mazurskim, Podlasiu i Lubelszczyźnie, objęta jest ochrona gatunkową. Brzoza ta to niski i silnie rozgałęziony krzew dorastający do 2m wysokości. Młode pędy są gęsto pokryte białymi brodawkami. Kora ciemnoszara, liście jajowate, na szczycie tępe czasem lekko zaostrzone, osadzone na krótkich ogonkach (2-2,5cm), blaszka liściowa z obu stron jasnozielona, nierównomiernie ząbkowana z 4-6 parami bocznych nerwów. Kwiaty zebrane są w zwisające kotki ( oddzielnie kotki męskie i żeńskie, na jednej roślinie). Kotki męskie (2cm) pojawiają się już na jesieni, są wtedy bardzo małe i sterczące, kotki żeńskie są mniejsze (0,8- 1,5cm). Jest rośliną wiatropylną, kwitnie Iv-V. Lubi stanowiska słoneczne i podmokłe.
‘Brzoza ojcowska’ (Betula oycoviensis Besser) – w Polsce objęta ścisłą ochroną, można ją spotkać w Ojcowskim Parku Narodowym, Dolinie Prądnika i Bolechowickiej. Spotykana również na pojedynczych stanowiskach na Słowacji, Ukrainie i Szwecji. Doratsa 2-15m wysokości, pień o białej korowinie. Kwitnie IV-V. Liście rombowa te z ostrym klinem zbiegającym wzdłuż ogonka.
‘Brzoza omszona’ (Betula pubescens Ehrh.) – w Polsce dość pospolita na całym niżu. Jest średniej wysokości drzewem o owalne koronie. Pień osiąga do 20m. Młoda kora jest matowobiałą i łuszczy się płatami, z czasem pęka, wygląda na omszoną. Młode pędy omszone, później łysieją. Liście jajowate lub romboidalne z zaokrąglonymi kantami, młode liście omszone od spodu z czasem łysieją. Preferuje gleby wilgotne do podmokłych i kwaśne. Odporna na mróz.

» Kora brzozowa nadaje się idealnie do szybkiego rozpalenia ogniska, nawet w momencie kiedy drewno jest mokre.
» Zgodnie z wierzeniami Pogan, brzoza posadzona przy grobie miała chronić przed duchami. Podobny cel miał spełniać krzyż brzozowy wg wierzeń chrześcijan.
» Brzozie przypisywano magiczne działanie, dzięki któremu można było pozbyć się dreszczy i wycieńczeń.
» W czasie Zielonych Świątek gałązki brzozowe wykorzystywano na wianki oraz do zdobienia domów, a także na palmy w czasie Niedzieli palmowej i w śmigus do smagania dziewcząt.
» Gałązki brzozowe, maczane w zimnej wodzie, są bardzo dobre do schładzania i smagania w saunie, co pobudza krążenie.
» Według wierzeń, brzoza emanuje pozytywną energią, dotykanie jej i przebywanie w bliskim sąsiedztwie jest bardzo korzystne.
» Najstarszy i największy okaz brzozy brodawkowatej rośnie w Gdańsku, ma 6 metrów wysokości i obwód 321 cm.

ODMIANY
purpurowa Purpurea‘ – to bardzo dekoracyjna odmiana. Dorasta do 10-15m wysokości. Liście ma brązowe lub brązowo-zielone. Kora jest mniej brodawkowata i delikatnie przybrudzona.
strzępolistna ‘Dalecarlica’ – jest bardzo dekoracyjna o postrzępionych i zwisających liściach.
stożkowata Fastigiata’ – ma sztywne gałęzie, które rosną ukośnie do góry, mają często pogięte końce. U starszych okazów korona rozszerza się.
‘Golden Cloud’ – ma żółto zabarwione liście. Dobrze rośnie i wybarwia się na stanowiskach słonecznych.
zwisająca Younga’ – ta odmiana jest spotykana najczęściej w uprawie. Gałęzie są wygięte, zwisają do dołu tworząc piękny parasol. Odmiana bardzo często sadzona jest na cmentarzach.

CHOROBY I SZKODNIKI
Podatna na antraknozę brzozy, rdzę, mączniaka prawdziwego, zamieranie pędów. Bardzo często atakowana przez mszyce, błonkówki, muchówki.

Zobacz również: Brzoza brodawkowata (Betula pendula)

brzoza brodawkowata