Dąb – sadzonki, choroby, gatunki i odmiany

Rodzaj drzew, rzadziej krzewów, zaliczany do rodziny bukowatych (Fagaceae). Należy do niego ok. 200 gatunków występujących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w wyższych partiach gór strefy tropikalnej.

Liście są ułożone skrętolegle, u niektórych gatunków nie opadając na zimę lecz utrzymują się na roślinie zaschnięte, u niektórych też są zielone zimą.
Kwiaty są rozdzielnopłciowe, lecz same rośliny są jednopienne, wiatropylne. Kwiaty męskie zebrane w kotki, podczas gdy żeńskie są pojedyncze. U gatunków dębów z klimatu umiarkowanego kwiaty męskie zwisają luźno spomiędzy rozchylonych łusek pąków ubiegłorocznych, żeńskie zaś są wyprostowane i znajdują się w kątach górnych liści rozwijających się pędów.
Owoce to orzechy zwane żołędziami, osadzone pojedynczo w miseczkach, gęsto pokryte drobnymi łuskami. Osiągają dojrzałość w pierwszym lub drugim roku.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Uprawa dębu jest mało wymagająca co do gleby, dlatego sadzonki dębów można sadzić na słabych, suchych, wapiennych lub piaszczystych glebach. Sadząc sadzonki dębów należy pamiętać o wybraniu stanowiska o dużym nasłonecznieniu. Są odporne na mrozy dość szybko rosną i są długowieczne.

Dęby ze względu na swoją długowieczność często stosowane są jako rośliny ozdobne.
Drewno dębu stosunkowo ciężkie i twarde znajduje powszechne zastosowanie w stolarstwie i meblarstwie. Ze względu na swoją odporność na ścieranie doskonale nadaje się do wyrobu klepki i paneli podłogowych. Wyroby z dębiny z biegiem czasu ciemnieją w naturalny sposób od wody. Drewno dębowe ma tendencje do pękania przy dużych mrozach ze względu na duże naprężenia wewnętrzne, jest to drewno doskonałe na stolarkę wewnętrzną, lecz bardzo ryzykowne do stosowania zewnętrznego.
Dodatkowo czerpie się korzyści z walorów leczniczych dębów – kora niektórych gatunków jest składnikiem wielu mieszanek ziołowych, a odwar z kory był stosowany wewnętrznie przy biegunkach, a zewnętrznie przy odmrożeniach i oparzeniach.

ROZMNAŻANIE
z nasion wysiewanych bezpośrednio po zbiorze jesienią, lub nieprzesuszonych (przechowywanych np. w wilgotnym piasku) wiosną.

GATUNKI I ODMIANY
Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) -ten gatunek dębu osiąga 40m wysokości, zazwyczaj prosty, z wiekiem często staje się poskręcany. Preferuje klimat umiarkowany, łagodny i wilgotny. Najlepiej rośnie na glebach piaszczysto-gliniastych, lekko kwaśnych. Kora jest cienka, jasnoszara do żółtawej, z wiekiem łuskowata, płytko spękana. Owoce są osadzone na bardzo krótkich szypułkach. Najstarszy dąb bezszypułkowy w Polsce rośnie w Turowie (województwo opolskie) i ma 369 lat.
Dąb błotny (Quercus palustris) – drzewo do 25m wysokości. Kora szara, gładka, z wiekiem płytko spękana. Liście błyszcząco-zielone do 12cm z 5-7 wąskimi klapami o głębokich wrębach. Klapy ostro ząbkowane na szczycie. Owoce drobne, półkuliste do 2cm, w 1/3 otoczone miseczką, rosną na krótkich szypułkach. Więcej informacji: Dąb błotny (Quercus palustris)
‘Green Dwarf’– wolno rosnąca odmiana dębu o kulistej, zwartej koronie, przeważnie produkowana w formie piennej. Po 10 latach osiąga około 2m wysokości. Liście nieco szersze niż u gatunku, płycej klapowane, zielone. Jesienią przebarwiają się na złocisto-pomarańczowy kolor.Dobrze rośnie na żyznych, wilgotnych glebach, znosi nawet okresowe zalewanie. Stanowisko słoneczne. Bardzo dekoracyjne drzewko do nasadzeń pojedynczych w małych ogrodach.
Dąb czerwony (Quercus rubra) – drzewo wysokości do 25 metrów. Pień prosty, kora gładka, szara, lekko połyskująca. Z wiekiem staje się brązowawa, spękana i matowa. Liście do 20cm długości, ułożone skrętolegle, na ogonkach 2-5cm. Owalne, zatokowato podzielone z ząbkowatymi płatami. Na jesieni przybierają jaskrawoczerwoną barwę. Szarobrązowe żołędzie dojrzewają w ciągu 2 lat i siedzą w charakterystycznych spłaszczonych miseczkach. Wykorzystywany głównie jako drzewo ozdobne. Charakteryzuje się szybkimi przyrostami i łatwym przystosowaniem do środowiska. Więcej informacji: Dąb czerwony (Quercus rubra)
Dąb omszony (Quercus pubescens) – ciepłolubny gatunek dębu osiągający do 25m wysokości albo duży krzew mający wiele pni. W Polsce występuje na jedynym stanowisku naturalnym – w rezerwacie przyrody Bielinek nad Odrą.
Dąb szypułkowy (Quercus robur)- osiąga od 20 do 50m wysokości. Ceniony ze względu na wytrzymałe, twarde i trwałe drewno. Jest gatunkiem długowiecznym, żyje ponad 700 lat. Kwitnie od końca kwietnia do końca maja równocześnie z rozwojem liści. Więcej informacji: Dąb szypułkowy (Quercus robur)
‘Argenteovariegata’odmiana dębu wolno rosnąca.
‘Atropurpurea’ – odm. o młodych liściach ciemnoczerwonych, później ciemnozielonych, bardzo wolno rosnąca, tworząca niewielkie drzewka.
‘Concordia’ – odm. o żółtych liściach. Młode liście żółte, potem zieleniejące, wrażliwe na ostre słońce. Jest to małe drzewo (dorasta do 8 m w wieku 40 lat). Pokrój szeroko-stożkowy, kulisty w starszym wieku. Odmiana o ciekawym zabarwieniu liści, polecana do aranżacji kolorystycznych.
‘Cupressoides’ – odm. cyprysowata. Okazy o wyjątkowo wąskiej sylwetce.
‘Fastigiata’ – odm. stożkowa. Wszystkie konary i gałęzie wyprostowane, rosnące równolegle do pnia. Dzięki temu tworzy koronę wrzecionowatą lub wąsko-stożkową. Gałęzie często falisto pogięte. Najczęściej rozmnażany przez szzcepienie, choć mnożony z nasion zachowuje dużą ilość cech odmiany. Osiąga wysokość do 15 m i szerokość do 4 m. Polecany do nasadzeń w miejscach reprezentacyjnych, przy wjazdach oraz alejach.
‘Pendula’ – odm. zwisająca. Gałęzie mniej lub bardziej zwisające, odmiana jest bardzo zmienna – od drzew wysokich do niskich o koronie parasolowatej.
‘Pectinata’ – odm. strzępolistna. Liście głęboko wcinane, pierzastosieczne, wzrost drzewa bardzo powolny.
‘Purpurascens’ – młode liście na wierzchu czerwonawe, potem ciemnozielone, wzrost normalny.
Dąb burgundzki (Quercus cerris) – drzewo do 35m wysokości. Kora grubo spękana i ciemna. Liście ciemnozielone, eliptyczne lub odwrotnie jajowate do 12 cm długości i 5 cm szerokości, posiadają 4 do 9 parami nieregularnie rozmieszczone klapy. Żołędzie podłużne, jajowate 3 cm długości tkwiące niemalże do połowy we frędzelkowatej miseczce. Gatunek bardzo odporny na suszę.

CHOROBY I SZKODNIKI
Większość chorób dębów ma podłoże grzybowe. Do najpopularniejszych chorób dębów zaliczany jest mączniak prawdziwy dębów, a wśród szkodników mają wyjątkowo wielu wrogów, między innymi mszyce, błonkówki, gąsienice.

  Quercus
Fot. KENPEI, publikacja na licencji CC-BY-SA-3.0, źrodło: Wikimedia Commons.