Datura – uprawa i pielęgnacja

Bieluń (Datura) jest rośliną z rodziny psiankowatych i obejmuje około 13 gatunków. Datura pochodzi z Ameryki Południowej, można ją również spotkać w południowej części Ameryki Północnej. W naturze porastają miejsca skaliste i suche, półpustynne. W wielu częściach świata są roślinami ruderalnymi a w ogrodach rosną jako chwasty. Często są również traktowane jako gatunek inwazyjny. W Polsce chętnie uprawiane w ogrodach albo w pojemnikach na tarasach i balkonach a ich nazwy bieluń i datura stosowane są zamiennie i dotyczą zarówno roślin jednorocznych jak i bylin wieloletnich. Niektórzy jednak przypisują łacińską nazwę „Datura” tylko roślinom jednorocznym, natomiast gatunkom krzewów i drzew nazwę „Brugmansia”. W Polsce w warunkach naturalnych można spotkać bielunia dziędzierzawę (D. stramonium), jest on pospolicie występującym epekofitem (przybył z innych rejonów geograficznych i się zadomowił).

Datura – charakterystyka

Datury uprawiane są w naszych ogrodach jako rośliny jednoroczne, ale coraz częściej, ze względu na swoją niebanalną urodę sadzi się odmiany wieloletnie. Charakterystyczne dla rośliny są kwiatostany: dorodne, mające podłużny, lejkowaty kształt, z wyglądu przypominające rurkowate trąbki. Kwiaty te pięknie pachną, zwłaszcza wieczorem. Liście bieluni są ciemnozielone, niezwykle okazałe o jajowatym kształcie.

Datury wieloletnie mogą osiągać swym rozmiarem rozmiar niewielkiego drzewa. Ich kwiaty osiągają nawet 50 cm długości i zwieszają się ku dołowi. W sprzyjających warunkach mogą zakwitnąć pięć razy w trakcie jednego sezonu a każde kwitnienie to nawet kilkadziesiąt niesamowitych kwiatostanów. W naszym klimacie nie są zdolne do wytworzenia owoców i nasion. Datury jednoroczne nie są tak okazałe a ich kwiaty, skierowane pionowo w górę osiągają co najwyżej 15-20 cm długości. Ich owocami są kuliste, kolczaste torebki, które po osiągnięciu dojrzałości zaczynają pękać a z nich wysypują się nasiona w kolorze brązu.

Datura – wymagania

Uprawa datury nie należy do najprostszych, gdyż roślina ma spore wymagania zarówno co do podłoża jak i miejsca, dodatkowo nie jest roślina mrozoodporną. Te doniczkowe np. trzeba co roku przesadzać do większej doniczki. Wieloletnie wymagają przycinania. Jest co robić. A co w zamian? Niezwykłe kwiaty, pięknie wyglądające i niezwykle, szczególnie wieczorami, pachnące.

Decydując się na zakup datury czy to do ogrodu czy do uprawy w donicy przede wszystkim należy zadbać o podłoże. Gleba musi być bogata w składniki odżywcze, musi się szybko nagrzewać i być przepuszczalna. Dobrze sprawdza się tutaj uniwersalna ziemia przeznaczona do uprawy warzyw, która te właściwości posiada a oprócz tego ma odpowiedni odczyn, czyli mieszczący się w granicach 5,5-6,5 pH. Zanim przesadzi się roślinę do donicy, trzeba zadbać by w dnie był otwór a na spodzie usypana co najmniej 5-centymetrowa warstwa drenażowa czy to z kamieni czy keramzytu. Zapewni to korzeniom dostęp do powietrza a w razie przelania nie skaże ich na gnicie w wodzie.

Datura – pielęgnacja

Liście datury są bardzo okazałe i mają dużą powierzchnię, a to skutkuje obfitym odparowywaniem wody, zwłaszcza w trakcie upałów. Podlewanie zatem jest kwestią kluczową przy pielęgnacji datury. Kilkuletnia roślina potrafi w ciągu dobry pochłonąć nawet 15 litrów wody. Dlatego latem wymaga w zasadzie codziennego podlewania. Niedobór wody zauważany jest bardzo szybko, cała roślina zaczyna więdnąć, liście zwyczajnie oklapują. Ważne jednak by podlewać ją na poziomie podłoża. Nie zrasza się ani liści, ani kwiatów datury.

Datury to rośliny bardzo wymagające w kwestii zasobności podłoża, dlatego trzeba dbać o systematyczne nawożenie rośliny. Młode okazy, posadzone w żyznej, kompostowej ziemi nie wymagają zasilania, ale te kilkuletnie już dość intensywnego. Dobrze jest na bieżąco ściółkować bielunia kompostem, ale powinno się go również podlewać wodą z nawozami dedykowanymi właśnie daturom. Jeśli cierpimy na notoryczny brak czasu, dobrze sprawdzą się nawozy długodziałające, które można rozsypać wkoło rośliny. Częste zasilanie datury dotyczy oczywiście tylko intensywnego okresu wegetacji, pod koniec sezonu zaprzestajemy nawożenia pozwalając roślinie przygotować się do okresu spoczynku.

Datura – cięcie

Bieluni jednorocznych się nie przycina, natomiast te wieloletnie dopiero po drugim sezonie, późną jesienią, by krzewy przygotować do zimowania. Wówczas wystarczy tylko jedno cięcie. Te kilkuletnie natomiast przycinać można dwa razy w sezonie. Pierwszy raz wiosną, jest to cięcie korekcyjne, gdy zaczyna wypuszczać młode listki. Widać wówczas dokładnie, które pędy przemarzły, zostały uszkodzone lub są chore. I wszystkie te skracamy do miejsca, na którym listki są widoczne. A drugie cięcie tak jak w poprzednim wypadku wykonujemy późną jesienią, pędy skracamy wówczas w zależności od wielkości datury o 1/4 lub 1/3.

Datura – przesadzanie

Gdy rozpoczynamy przygodę z daturą i właśnie kupiliśmy młody okaz, dobrze jest go od razu przesadzić do większej doniczki z grubą warstwą drenażową i żyzną ziemią. Gdy zaobserwujemy, że system korzeniowy zaczyna przerastać albo liście zamiast koloru ciemnej, intensywnej zieleni zaczynają blednąć, oznacza to, że datura znów potrzebuje przesadzenia. I w pierwszym sezonie można ją tak przesadzać nawet kilka razy. Wówczas pod koniec sezonu może ona osiągać nawet 2 metry wysokości i zachwycać nawet kilkudziesięcioma pięknie pachnącymi kwiatami.

Osobniki starsze powinny już rosnąć w dużej donicy i wystarczy wymiana wierzchniej warstwy podłoża na przesiany kompost oraz oczywiście systematyczne nawożenie w okresie wegetacyjnym. 

Datura – rozmnażanie

Najszybszym i najbardziej skutecznym sposobem na rozmnażanie datury jest tworzenie sadzonek pędowych. Najlepsze do tego są pędy około roczne. Pozyskujemy je jesienią, gdy skracamy pędy przed zimą, odcinamy wówczas takie o długości około 10 cm. Każdy taki pęd powinien na górze mieć pączek i młode listki a te większe, niżej, należy usunąć. Takie pędy możemy umieścić w pojemniku z wodą, większość powinna się ukorzenić i wówczas wsadzamy je do doniczek. Można również przygotować w pojemniku mieszankę torfu z piaskiem (3:1). Pojemnik powinien mieć taką głębokość, by sadzonki zanurzone w ukorzeniaczu a następnie wbite w podłoże wystawały tylko nieco poniżej pączka z listkami. Pojemnik powinien być trzymany w temperaturze pokojowej. Sadzonki ukorzenią się po 3-4 tygodniach a po kolejnych 3 można je przesadzać do doniczek docelowych.

Każda złamana gałązka datury może stać się w przyszłości pięknym krzewem, wystarczy, że włożymy ją do słoika z wodą i ustawimy w jasnym i ciepłym miejscu, np. na parapecie. Trzeba pamiętać by co kilka dni wymieniać wodę na świeżą, o temperaturze pokojowej. Gdy dobrze się ukorzeni, można ją zasadzić w doniczce. Pędy takie można oczywiście ciąć samemu.

Datura – zimowanie

Datura nie jest rośliną mrozoodporną, dlatego te w donicach przed pierwszymi przymrozkami należy przenieść do pomieszczenia, gdzie nie będzie spadków temperatury poniżej zera. Jeśli nie zdążymy i mroźne powietrze spowoduje jedynie oklapnięcie liści, to taką roślinę można jeszcze uratować, jeśli uszkodzeniu ulegną pędy, to już na ratunek szanse są niewielkie. Pomieszczenie (garaż, piwnica) nie musi to być jasne, gdyż roślina przed zimą gubi liście i dużo światła nie potrzebuje. W czasie spoczynku podlewamy bielunia rzadko i oszczędnie. Byle tylko z ziemi nie zrobiła się skorupa. Wiosną, gdy zaczną pękać pączki (przełom marca i kwietnia), powinna zostać przeniesiona w miejsce, gdzie będzie ciepło i jasno. I tak musi przeczekać do drugiej połowy maja, gdy przymrozki już jej nie grożą. Wynosimy ją w dzień pochmurny i bezwietrzny by mogła się zaaklimatyzować.

Uwaga!

Bieluń, datura jest rośliną trującą. I to dotyczy każdej części rośliny. Niebezpieczne jest pożycie każdej jej części, dlatego lepiej nie stawiać jej w miejscach dostępnych dla dzieci. Zjedzenie 5-10 nasion (w zależności od wagi dziecka) może doprowadzić do śmierci. Dla dorosłego człowieka może to być 15-25 nasion. W najlepszym razie spożycie jakiejś części rośliny może zakończyć się halucynacjami. Dlatego przesadzając daturę czy przycinając należy zabezpieczyć się przed kontaktem z jej sokami, nakładając gumowe rękawiczki.