Grab – sadzonki, żywopłot, choroby, odmiany

Rodzaj drzew z rodziny brzozowatych. Na świecie rośnie 25 gatunków grabów, przede wszystkim w Azji Wschodniej i Ameryce Północnej. W Polsce występuje jeden gatunek rodzimy- grab pospolity.

Pokrój – drzewa lub wysokie krzewy o gładkiej, nieznacznie spękanej, popielatej korze.
Pień – zwykle nieregularnie powyginany, o falisto pofałdowanej powierzchni, często wielokrotny.
Korona – średnio szeroka, wysoko miotlasto wysklepiona. Konary dość grube, dolne przeważnie łukowato wygięte i stromo wznoszące się ku górze. Gałęzie w górnej części korony proste i długie, ukośnie wzniesione. Z pnia wyrasta często gąszcz cienkich, powyginanych odrośli.
Liście – opadające na zimę, skrętoległe, eliptyczne do jajowatych, o wyraźnie zaznaczonych nerwach bocznych (“harmonijkowate”).
Kwiaty – kwiaty męskie 6 – 12 pręcikowe, bez okwiatu, z jedną łuską; kwiaty żeńskie podparte przysadkami, które po przekwitnieniu silnie się rozrastają tworząc trójklapowe okrywy, do nich przyrośnięte są orzeszki. Kwitnie na przełomie kwietnia i maja- przed rozwojem liści.
Owoce – spłaszczony, żeberkowany orzeszek, po dojrzeniu opadający razem z okrywami.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Drzewo o niewielkich wymaganiach glebowych, bardzo dobrze przystosowujące się do różnych warunków siedliskowych. Sadzonki grabu należy sadzić do gleb świeżych i wilgotnych (ale nie podmokłe). Grab wykazuje dużą odporność na mróz i suszę. Warto również pamiętać, że sadzonki grabu można sadzić w miejscach mocno zacienionych ponieważ grab jest jednym z gatunków najlepiej tolerujących zacienienie.
Drewno grabu ma szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach. Ze względu na swoją zwartość, dużą twardość i odporność na ścieranie stosowany m.in. do wytwarzania elementów drewnianych narzędzi stolarskich. Drewna grabu używa się również do produkcji pałek perkusyjnych.
Żywopłoty grabowe były kiedyś w południowej Polsce powszechnie stosowane do grodzenia pól i sadów, w parkach lub w uprawie jako rośliny pokojowe (bonsai). Obecnie uważa się, że żywopłoty z grabu to jedne z bardziej eleganckich żywopłotów liściastych. Pamiętać należy aby wybierając sadzonki grabu na żywopłot kierować się ich niskim rozgałęzieniem (im niższe tym lepsze), najlepiej tez żeby sadzonki były tej samej wysokości. Sadząc żywopłot z grabu należy gęsto wsadzać sadzonki aby szybciej uzyskać efekt zagęszczenia.

ROZMNAŻANIE
Odrosty korzeniowe, wysiew nasion poddanych stratyfikacji.

GATUNKI I ODMIANY
Grab pospolity (Carpinus betulus)- Grab pospolity osiąga wysokość do ok. 25m i średnicę do 100cm, posiada wysoką, gęstą koronę. Drzewo kończy swój wzrost w wieku 120-150 lat. Pień prosty o falistej powierzchni do wysokości 10m bez gałęzi, przeważnie nieregularny. Kora na gałęziach jednorocznych oliwkowo-brunatna, 2-3-letnich brunatno-czerwona, od ok. 6 roku szara i gładka. Liście skrętoległe, pojedyncze, podwójnie piłkowane z 1 cm ogonkiem. U nasady sercowate, długości do 10 cm, ciemnozielone, na nerwach lekko owłosione. Na jesieni jasnożółte. Kotki kwiatowe pojawiają się wraz z liśćmi. Owocostany długości kilku centymetrów. Owocem jest orzeszek w trójklapowej okrywie służącej jako organ lotny.
‘Fastigiata’–  odmiana grabu w formie drzewiastej o pokroju stożkowatym, dorasta do ok. 10m wysokości- przyrasta ok. 20cm rocznie. Dobrze rośnie na prawie każdym stanowisku. W miarę potrzeby może być cięty-formowany. Odporny na mróz. Do nasadzeń pojedynczych lub na wysokie żywopłoty.
‘Frans Fountaine’– dość wysokie drzewo ( do 10m) o wąskim, kolumnowym pokroju. Liście ciemnozielone, jesienią przebarwiające się na żółto. Wymagania glebowe i klimatyczne przeciętne. Odmiana grabu, która znosi cięcie i formowanie. Dobre drzewo alejowe i parkowe oraz do większych ogrodów.

Grab amerykański – (Carpinus caroliniana)

Grab japoński – (Carpinus japonica)- małe drzewo o luźnej, dość szerokiej koronie. Dorasta do 3-5 m wysokości. Liście zielone, jajowato-lancetowate, ostro zakończone z wyraźnym unerwieniem. Jesienią przebarwiają się na intensywnie żółty kolor. Owocostany liczne, jasnozielone, podobne do szyszek chmielu, bardzo dekoracyjne. Preferuje gleby głębokie, żyzne, gliniaste lub piaszczysto gliniaste. Wytrzymały na niskie temperatury. W skazany na stanowiska słoneczne lub półcieniste. Do nasadzeń w ogrodach przydomowych, parkach oraz zieleni osiedlowej.

Grab sercowaty (Carpinus cordata)- wywodzi się z Azji, osiąga wysokość 15m.Charakteryzuje się długimi liśćmi o sercowatej nasadzie

– Najstarszy w Polsce grab pospolity rośnie w Gołuchowie. Drzewo to liczy około 220 lat. W kilku początkowych latach grab rośnie bardzo wolno. Maksymalne tempo wzrostu drzewo osiąga w wieku 30-40 lat. Po 80-90 latach przyrost na wysokość praktycznie ustaje, czemu często towarzyszy zamieranie wierzchołków. W zdecydowanej większości przypadków obumarcie drzewa następuje już po 100-120 latach; rzadko zdarzają się osobniki przekraczające 150 lat. Granica 300 lat jest osiągana tylko w wyjątkowo sprzyjających warunkach.
– Graby rosnące na wolnej przestrzeni rozpoczynają owocowanie w wieku ok. 15 lat, zaś w drzewostanie – w wieku ok. 40 lat. Lata obfitego owocowania występują co drugi rok (rzadziej co roku).

CHOROBY I SZKODNIKI
Z chorób grabu mogą występować plamistości liści i pędów, zagrożeniem są również szpeciele – pordzewiacz grabowy, gąsienice i mszyce. Z innych chorób grabu warto zwracać uwagę na wszelkie białe plamistości na lisciach, mogace świadczyć o obecności mączniaka prawdziwego. Graby chorują czasem na holenderską chorobę wiązów.

Zobacz również: Grab pospolity (Carpinus betulus)

Grab zwyczajny
Fot. Kenraiz, publikacja na licencji CC-BY-SA-3.0, źrodło: Wikimedia Commons.