Hortensja – uprawa, pielęgnacja, odmiany, choroby

Rodzaj Hortensja (Hydrangea) to rodzaj krzewów należących do rodziny hortensjowatych. Rodzina ta liczy 25 gatunków roślin, występujących w obu Amerykach, aż po Andy na południu oraz w południowej i południowo- wschodniej Azji. Swoją dekoracyjność hortensja zawdzięcza kwitnącym latem pięknym kwiatostanom, które utrzymują się aż do późnej jesieni. Mimo zaschnięcia utrzymują walor dekoracyjny przebarwiając się od zielonego, aż po kolor bordowy w zależności od naturalnego koloru kwiatu.
Kwiaty Hortensji pnącej nie przebarwiają się, ale za to po zaschnięciu ulegają wykruszeniu pozostawiając jedynie nerwy płatków. Pędy krzewu wypełnia zwykle duży gąbczasty rdzeń. Kora łuszczy się pierzastymi strzępami.
Liście gatunków hortensji uprawianej u nas sezonowo są naprzeciwległe, ogonkowe, pojedyncze, piłkowane lub drobno ząbkowane.
Kwiaty zebrane są w podbaldachy lub rzadziej stożkowate wiechy, tak jak u (H.paniculat), (H.quercifolia).
Kwiaty obupłciowe, płodne znajdują się wewnątrz podbaldachów lub wiech, odróżniają się wielkością. Kwiatostany Hortensji wyrastają na szczytach tegorocznych pędów lub z pąków bocznych w przypadku przemarznięcia górnej części pędu.
Owocami tej rośliny są niepozorne drobne torebki.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Pielęgnacja hortensji to przede wszystkim cięcie. Wycinanie uschniętych kwiatostanów u Hortensji ogrodowej przeprowadzamy w marcu a nie na jesień. Taki zabieg pobudza do coraz to intensywniejszego kwitnienia, można powiedzieć ze jest nawet niezbędny. Oprócz wycinania kwiatostanów, pędów hortensji ogrodowej nie przycinamy, ponieważ tworzy ona kwiaty na zeszłorocznych pędach. Tniemy za to przy samej ziemi Hortensje bukietową i krzewiastą. Kwitną one na pędach tegorocznych. Wszystkie te zabiegi pielęgnacyjne hortensji wykonujemy wiosną, najlepiej w marcu. W tym samym miesiącu usuwamy także wszystkie osłabione i chore pędy. Zielone liście jesienią opadają pod wpływem niskich temperatur lub barwią się na bladożółto (H.petriolaris) albo fioletowo-czerwono (H.quercifolia). Uprawa hortensji wymaga gleb żyznych i próchniczych, przede wszystkim dostatecznie wilgotnych, świeżych z lekko kwaśnym odczynem (pH 5-5,5). Dla najlepszej uprawy hortensji wybieramy miejsca słoneczne lub półcieniste. Odporność gatunków na mróz jest różna. Najmniejsza u H.macrophylla. Krzewy staramy się sadzić z bryłą ziemi, z pojemników.
Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne.

ROZMNAŻANIE
Z sadzonek zielnych pobieranych w lecie i uprawianych w inspekcie lub przez odkłady.

GATUNKI
Hortensja ogrodowa (Hydrangea macrophylla) – krzew do 1 m wysokości. W Japonii może osiągać wysokości nawet do 4 m. Pędy zazwyczaj nagie, bywają też i owłosione . Liście szerokojajowate lub eliptyczne , grubo piłkowane a także “mięsiste”, z “tłustym” połyskiem. Kwiaty tego gatunku są duże, płonne, całobrzegie lub piłkowane. Zwykle występują w kolorystyce różowej i niebieskiej, bywają także białe. Kwiatostany są szerokie i płaskie lub wypukłe. Krzew kwitnie od czerwca do sierpnia. Hortensja ogrodowa naturalnie występuje od Himalajów po Japonie, i jest tam od dawien dawna uprawiana. Swoją dekoracyjność uzyskuje dzięki płaskim lub wypukłym kwiatostanom, barwiącym się ciekawie na jesień. Ten gatunek Hortensji podczas surowych zim w naszym klimacie ma tendencje do marznięcia do granicy śniegu, dlatego zalecane jest okrywanie części przyziemnych (tworzenia kopczyków np.: ze słomy). Sadzimy ją w miejscach półcienistych, aby uzyskać lepszy wzrost i kwitnienie. Hortensja ogrodowa jest wrażliwa na suszę i łatwo więdnie. Kolor kwiatów jest zmienny, od czerwonego i różowego po błękitny. Zmiana zabarwienia jest zależna od pobierania przez roślinę jonów glinu Al3+ z gleby, a z kolei ich pobieranie zależy od odczynu gleby. Na glebach kwaśnych kwiaty naturalnie przybierają kolor niebieski. Dodając do wody którą podlewamy krzewy, soli glinu, możemy otrzymać, w zależności od odmiany hortensji kwiaty są mniej lub bardziej niebieskie, nawet na glebach o tylko lekko kwaśnym podłożu. Często występująca chloroza liści świadczy o nieodpowiednim odczynie gleby (zasadowym).
Zobacz również:
Hortensja ogrodowa odmiana ‘Gerda Steiniger’
Hortensja ogrodowa odmiana ‘Zorro’
Hortensja ogrodowa odmiana ‘Ursula’

Hortensja drzewiasta (Hydrangea arborescens) – krzew od 1 m do 2 m wysokości. Pędy dość cienkie, młode są szorstko owłosione. Liście występują po 2 w węźle, na długich ogonkach, zakończone ostro, na brzegach ząbkowane, o kształcie od eliptycznego po okrągłe, a nawet sercowate. Na górnej części często szorstkie a pod spodem nagie, gęsto owłosione lub pokryte białawym filcem. Kwiaty tego gatunku układają się w mniej więcej płaskich kwiatostanach. Ich kolorystyka jest zazwyczaj biała lub zielonkawobiała. Same kwiaty występują nielicznie, w kwiatostanie może ich nawet nie być. Gatunek naturalnie występuje we wschodnich rejonach Stanów Zjednoczonych. Najbardziej znana jest odmiana hortensji ‘Grandiflora’ odm. wielkokwiatowa, kwitnąca od lipca do sierpnia. Hortensja krzewiasta jest niskim krzewem o zwisających gałązkach zakończonych kwiatostanami. Pędy można ciąć dość mocno (przy samej ziemi), aby były bujniejsze i sztywniejsze. Zobacz również: Hortensja drzewiasta odmiana ‘Anabelle’

Hortensja bukietowa (Hydrangea paniculata) – krzew o nielicznych wyprostowanych pędach o wysokości 2 m. Liście jajowate lub eliptyczne, ostro zakończone, piłkowane, zebrane są po 2, 3 w węzłach. Pod spodem liście szorstkie. Kwiaty tego gatunku zebrane są w stożkowatych wiechach. Płonne kwiaty rozproszone równomiernie wśród płodnych. Hortensja bukietowa naturalnie wstępuje od południowo wschodnich Chin po Japonię i Sachalin. Także i ten gatunek posiada odmianę hortensji wielkokwiatowej- ‘Grandiflora’, kwitnącą od sierpnia do września. Krzew tego gatunku wyróżniają okazałe kwiatostany, które różowieją w miarę przekwitania. Roślina odporna na mróz w dość dużym stopniu. Hortensje bukietową możemy prowadzić w formach piennych lub też drzewkowatych.

Hortensja pnąca (Hydrangea petiolaris) – pnącze dorastające do wysokości nawet 25 m, wspinające się za pomocą korzonków przybyszowych. Kora Hortensji łuszczy się pierzasto, licznymi jasnobrązowymi warstwami. Liście są szerokojajowate lub okrągławe, koloru ciemnozielonego. Błyszczące liście na krawędziach ostro piłkowane, są umocowane na znacznie dłuższych od blaszki liściowej, ogonkach. Kwiaty krzewu zebrane są w luźne płaskie i szerokie kwiatostany. Pojedyncze kwiaty są całobrzegie lub piłkowane, skupiające się na krawędziach kwiatostanów. Hortensja pnąca kwitnie od czerwca do lipca. Obszar jej naturalnego występowania obejmuje wyspy Dalekiego Wschodu, od Tajwanu po Sachalin. Ciekawości tego gatunku polega na tym iż jest to po prostu pnącze. Jest to jedyny gatunek Hortensji o pnących się pędach. Stosujemy ją najczęściej do nasadzeń przy murach, płotkach, budynkach. Interesująco wygląda także pnąca się po pniu wysokiego drzewa pozbawionego gałęzi. Ważne jest aby powierzchnia pięcia się nie była gładka. Pnącze można stosować do pokrywania ziemi pod drzewami. Zaletami Hortensji są długo zielone i wcześnie rozwijające się liście, i oczywiście piękne białe kwiatostany. Wymagania co do nasadzenia pnącza pokrywają się z wymaganiami bluszczu (Hedera helix), czyli próchnicze gleby, świeże lub wilgotne. Miejsce najlepszego wzrostu preferowane przez tę roślinę to miejsce półcieniste lub tez zacienione. Hortensja pnąca jest odporna na mrozy, i nie wymaga zabezpieczania na zimę.

Hortensja Sargenta (Hydrangea sargentiana) – krzew wysokości do 3 m. Kora krzewu gęsto owłosiona. U rośliny starszych pędy łuszczą się szarymi warstwami. Pędy sztywne, bardzo grube, nie rozgałęziające się. Liście jajowate rosnące gęściej przy końcach pędów. Zakończenie liści zaokrąglone. Brzeg liści ostro lub nierównomiernie piłkowany. Omszenie liści pod spodem gęściejsze niż na górnej stornie liścia. Jesienią hortensja nie wybarwia się, liście pozostają ciemnozielone. Kwiaty Hortensji są płaskie i szerokie. Płodne, małe, purpurowe kwiaty znajdują się w centrum kwiatostanu, natomiast płonne, większe i jaśniejsze tworzą “wianek”. Hortensja ‘Sargenta‘ kwitnie od lipca do sierpnia. Obszar jej naturalnego występowania to środkowe Chiny. Dekoracyjność krzew uzyskuję dzięki ciemno wybarwionym wnętrzom kwiatostanów, z białymi większymi kwiatami na brzegach. Jako jedyny ten gatunek hortensji ma mocno owłosione pędy i liście, skórzaste, o kolorze ciemnozielonym. Hortensje Sargenta sadzimy tak aby zapewnić jej dużo miejsca do wzrostu, ponieważ rozrasta się dzięki licznym odroślą korzeniowym. Jej wymagania glebowe są takie same jak u innych gatunków Hortensji. Mrozoodporność krzewu zależna jest od pochodzenia. Niestety Sargenta cierpi często od późnych wiosennych przymrozków, ale możemy ją wyratować cięciem, ponieważ dobrze się po nim regeneruje.

Hortensja dębolistna (Hydrangea quercifolia) – opis i zdjęcia

Hortensja kosmata (Hydrangea aspera) – opis i zdjęcia

CHOROBY I SZKODNIKI
Choroby hortensji są w większości wywoływane przez grzyby. Rośliny mogą być porażane przez szarą pleśń oraz mączniaka prawdziwego. Jednak nie tylko grzyby stanowią problem, hortensje chorują również przez szkodniki. Zagrażają im mszyce i czasami przędziorek chmielowiec.

Hortensja

Fot. Joanne Bergenwall Aw, publikacja na licencji CC-BY-SA-3.0, źrodło: Wikimedia Commons.