Jarząb pospolity, Jarzębina – uprawa, zastosowanie, owoce

Jarząb pospolity jest gatunkiem dziko występującym prawie w całej Europie, aż po Kaukaz. Górna granica występowania w górach sięga 2000 m n.p.m (Alpy). Występuję także w Polsce na całym jej obszarze. W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby stanowisk.
W środowiskach naturalnych występuję na skrajach lasów, na polanach, zrębach. Jest jednym z głównych gatunków tworzących zarośla śródpolne na miedzach i łąkach. Doskonale czuje się w towarzystwie bzu koralowego, brzozy brodawkowatej i osiki.

Jest małym lub średniej wielkości drzewem. Dorasta do 6-15 m wys, ale rośnie bardzo wolno. Często jedno drzewo posiada wiele pni, tworząc coś na podobieństwo dużego krzewu. Szerokość korony dochodzi do 6 metrów. Korona z wiekiem staje się mniej lub bardziej kulista, z przewieszającymi się dojrzałymi owocami jarzębiny w postaci baldachów. Najszybciej rośnie w młodym wieku. Żyje 80-100 lat.
Kora przez długi czas jest gładka zarówno na pniu jak i na gałęziach. Z wiekiem staje się podłużnie spękana, czarnoszara. Na pędach pojawiają się jaśniejsze, jasnobrązowe brodawki.
Jarząb zrzuca liście na zimę, są one nieparzystopierzasto złożone. Pojedyncze listki są podłużnie lancetowate. Z wierzchu są intensywnie zielone, od spodu zaś lekko szarawe. Jesienią pięknie przebarwiają się na kolory od żółci, przed pomarańcz aż do czerwieni.
Kwiaty są białe, ułożone w baldachach średnicy ok. 15cm. Budowa pojedynczego kwiatu charakterystyczna dla rodziny różowatych ( do której należy jarząb). Kwitnie w maju.
Owoce jarzębiny są kuliste średnicy ok.0,8cm w zależności od odmiany i warunków w jakich rośnie, w kolorze pomarańczowym lub czerwonym. Bardzo liczne, zebrane w zwisające baldachogrona, dojrzewają od końca sierpnia i pozostają na drzewie bardzo długo. Dzięki owocom, jarząb pospolity zastosowano w medycynie i przemyśle spożywczym. Owoce jarzębiny są także bardzo lubiane w okresie zimowym przez ptaki, dla których stanowią ważne źródło pokarmu.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Uprawa jarząbu pospolitego nie jest wymagająca. Najlepiej czuje się w miejscach słonecznych do pół cienistych, lubi stanowiska częściowo wilgotne. Wytrzymały na mróz. W lecie największym niebezpieczeństwem dla uprawy jarząbu pospolitego są susze, jest wrażliwy na niedobory wody. W stosunku do gleb jest bardzo tolerancyjny, najlepsze lekko kwaśne próchnicze.
Jarzębina należy do jednego z piękniejszych drzew sadzonych w naszych parkach i ogrodach, a to za sprawą pięknego i oryginalnego pokroju i kolorowych owoców. Doskonale nadaje się do sadzenia samotnie lub w niewielkich grupach. Doskonale sprawdza się także jako drzewo przydrożne i alejowe, charakterystyczne dla krajobrazu wiejskiego. Liczne odmiany mają podobne zastosowanie jak gatunek.
Drewno jarząbu pospolitego zastosowano w pracach stolarskich i tokarskich. Jest średnio twarde, elastyczne, charakteryzuje się pięknym układem słojów. Oprócz tego tworzy się z niego laski spacerowe, flety, klepki do beczek.
Także owoce mają bardzo szerokie zastosowanie. Można z nich robić dżemy, nalewki. W medycynie natulanej wyciągi z owoców stosuje się jako środek na kaszel, chrypkę.

Jarzębina od dawna była drzewem czczonym i cenionym przez ludy pogańskie. W Islandii uchodziła za drzewo święte. Gałązki kładzione na grobach miały być amuletami przeciwko złym mocom.
W Skandynawii po dziś dzień wierzy się, iż jarzębina chroni przed nieszczęściem.
W Niemczech wierzy się, iż gałązki jarzębiny chronią przed piorunami i dlatego na dachach wiesza się bukiety i wieńce z nich.

ODMIANY
‘S. aucuparia supsp. moravica’ – jest to podgatunek odkryty na Morawach. Od gatunku różni się tym iż ma słodkie owoce, pozbawione goryczki, większe baldachy, owoce z większą ilością Wit.C ( 60-100 mg/ 100g).
‘Fastigiata’ – odmiana wolnorosnąca o kolumnowej koronie, wysokość 5-8m i 1-1,5m szerokości. Liście jak u gatunku, owocostany stojące, nie zwisają. Pędy sztywno wzniesione do góry. Mało wymagająca. Doskonała do małych ogrodów, jako drzewo szpalerowe wzdłuż alejek.
‘Pendula’ – korona nieregularna, o pędach zwisających, często powyginanych, bardzo długie. Pokrój podobny do wierzby płaczącej. Często szczepiona na pniu. Wysokość zależy od wysokości pnia na którym jest szczepiona. Polecana do sadzenia samotnie w miejscach wyeksponowanych. Zobacz również: Jarząb pospolity ‘Pendula’ – opis i zdjęcia

CHOROBY I SZKODNIKI
Zagrożeniem może być rdza oraz zaraza ogniowa. Drzewo mogą atakować szpeciele, przędziorki oraz mszyce.

Więcej informacji: Jarząb pospolity (Sorbus aucuparia)

jarząb pospolity