Klon – sadzonki, choroby, gatunki i odmiany

Klon jest rośliną należącą do rodziny klonowatych. Głównie występuje w Azji, Ameryce, Europie i Afryce północnej. W strefie umiarkowanej mamy około 120 gatunków. W Polsce najpospolitszym z klonów jest klon zwyczajny tzw. norweski (Acer platanoides), występuje powszechnie na całym niżu oraz w niższych terenach górskich, głównie jako domieszka w lasach liściastych i mieszanych, a także zadrzewieniach śródpolnych.
Naturalnie występuje w Europie środkowej i wschodniej, od Francji po Rosję oraz w południowo-zachodniej Azji. Sadzonki klonu sadzone są powszechnie w Europie oraz Ameryce Północnej zaczął się rozprzestrzeniać bardzo szybko i stał się zagrożeniem dla miejscowych gatunków. W stanach takich jak min. Nowy Jork, Wirginia czy Minnesota jego rozwój jest tępiony.

Klon zwyczajny dorasta do 20-30m wysokości. Korona rozłożysta, często prawie kulista lub jajowata, gęsto ugałęziona.
Pień jest prosty, regularny, średniej grubości, niezbyt wysoko rozdzielony na konary, kora u młodych drzew jasnoszara i gładka, z czasem u starszych okazów ciemnieje i podłużnie spękana (bruzdowana), nie łuszcząca się.
Pędy młode są oliwkowe lub czerwonawe, owalne i nagie.
Pąki są zimą ciemnoczerwone, na wiosnę miejscami czerwonawe i zielone, później brunatno czerwone, okryte są 2-3 parami nagich łusek (orzęsionych lekko na brzegu). Pąki wierzchołkowe są duże i jajowate, lekko zaostrzone, natomiast pąki boczne są znacznie mniejsze, wąsko jajowate i przylegające do pędu. Pąki kwiatowe przed otwarciem przyjmują odwrotnie jajowaty kształt i znacznie się powiększają. Jesienią przebarwiają się, mieniąc się w pięknej gamie żywych kolorów od żółci do czerwieni.
Liście są pojedyncze, duże (do 15cm długości), 5-7 klapowe, osadzone na długim ogonku (do 20cm), nagie, na krzyżległe, 7 nerwowe, kąty nerwów owłosione, blaszki liściowe z obu stron błyszczące, górna strona ciemno-, dolna jasnozielona. Rozwijają się w trakcie kwitnienia, ok. 2 tygodniu po zakwitnięciu kwiatów.
Kwiaty zielonkawożółte, obupłciowe, stosunkowo duże, zebrane w baldachogrona. Kwitnie przed rozwojem liści, przez ok. 3 tyg. Klon jest bardzo miododajny.
Owoce tzw. noski, składają się z dwóch ulistnionych orzeszków, rozpostartych pod szerokim kątem. Rozpadają się po dojrzeniu.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Dobrze rośnie na glebach w miarę żyznych, wilgotnych i zasadowych, nie lubi gleb podmokłych lub skrajnie suchych. Młode okazy dobrze znoszą zacienienie.

ROZMNAŻANIE
z nasion.

Klon zwyczajny jest gatunkiem odpornym na zanieczyszczenia powietrza, dlatego bardzo często wykorzystywany jest do nasadzeń miejskich. Sadzonki klonu zwyczajnego są powszechnie sadzone jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach przydomowych. Drewno doskonale nadaje się do wyrobu mebli, podłogi oraz instrumentów muzycznych. Jest również dobrym drewnem na opał.

» Z drewna klonu zwyczajnego, Stradivarius wykonał dolne pokrywy swoich skrzypiec.
» Poza budową instrumentów muzycznych drewno klonu wykorzystywane jest również do robienia kijów bilardowych dzięki swej wytrzymałości i mało kurczliwości (po zmoczeniu tylko nieznacznie zmienia swoje rozmiary).
» Najstarszy Klon zwyczajny w Polsce, rośnie w Kamienicy niedaleko Nowego Sącza, ma ponad 260 lat.
» Najgrubszy w Polsce Klon rośnie niedaleko Gdańska w miejscowości Sulęczyno, w parku należącym do kompleksu hotelowego “Leśny Dwór”. Obwód jego pnia ma 5,35m.
» Najstarszy Klon polny znajduje się w zabytkowym parku przy Muzeum w Dobrzycy (prawdopodobnie pochodzi z końca XVII wieku.

ODMIANY
‘Crimso King’ odmiana klona o powolnym wzroście, młode liście koloru ciemnopurpurowego, latem aż do jesieni ciemnoczerwone.
‘Durmmondii’ – odmiana ozdobna z dwubarwnych liści: blaszka zielona z kremowo żółtym brzegiem. mrozoodporny.
‘Globosum’ – bardzo popularna odmiana wolno-rosnąca o płasko kulistej, bardzo gęstej koronie, szczepiona na wysokim pniu.
‘Lorbergii’ – osiąga 15 m wysokości, ma nieregularną koronę o dużych liściach (15cm) składających się z 5 zaostrzonych klap, z długimi ząbkami, wciętymi prawie do nasady blaszki liściowej. Całkowicie mrozoodporny. Ozdoby ze względu na fantazyjny kształt liści.
‘Schwedleri’odmiana klonu o szeroko kolumnowej koronie. Ozdobą są czerwono zabarwione liście. Mrozoodporny.
Zobacz również: Klon zwyczajny (Acer platanoides)

GATUNKI
Do gatunków klonów dziko rosnących flory Polski, poza Klonem zwyczajnym zaliczamy jeszcze:
Klon jaworowy, jawor (Acer pseudoplatanus) – na wyżynach, w lasach górskich i pogórzu, na nizinach w sztucznych nasadzeniach w parkach, pospolity w Karpatach i Sudetach gdzie tworzy drzewostany razem z bukiem i jodłą. Drzewo dorastające 30m wysokości o szerokiej koronie. Kora szara, z czasem zaczyna się łuszczyć, u młodych pędów zielona później czerwienieje i pojawiają się na niej korkowe brodawki. Liście (8-16cm) pięcioklapowe, grubi i nieregularnie piłkowane, z wierzchu matowe i ciemnozielone, od spodu szarozielone, osadzone na długich ogonkach. Kwiaty żółto-zielone zebrane w wiechy przypominające wiszące grona. Kwitnienie w maju po rozwinięciu liści. Rośnie na glebach wilgotnych. Atropurpureis Argenteovariegatis – drzewo o nieregularnej koronie.
i charakterystycznych ciemnozielonych liściach z białymi i seledynowymi smugami i cętkami.
‘Atropurpureum’ – liście wiosną ciemne, czerwonawe; latem: ciemnozielone z ciemnopurpurowym spodem.
‘Brilantissimum’ – małe drzewko ok. 3-5m wysokości; liście zmieniające barwę z łososiowo-różowych młodych pędów poprzez zielonkawe i żółte na jesieni.
‘Leopoldii’odmiana klonu lubiąca stanowiska słoneczne; liście wiosną różowe, latem żółtawe.
‘Prudhonice’ – ciekawa odmiana ze względu na zielone liście od spodu barwy purpurowej.
Więcej informacji: Klon jawor (Acer pseudoplatanus)
Klon jesionolistny (Acer negundo) – gatunek klonu do Polski przeniesiony z Ameryki w XVIII-XIX wieku. Występuje dość powszechnie z wyjątkiem części północno-wschodniej kraju i Pomorza. Dorasta do 20m wysokości. Korona nieregularna, szeroka, o kruchych gałęziach (łatwo łamane przez wiatr). Pień krzywy, pokryty naroślami. Kora oliwkowa z czasem brązowieje i pęka. Liście długie (15cm), składające się zwykle z 3-5 listków, osadzone na krótkich łodyżkach. Jest gatunkiem dwupiennym; kwiaty męskie zebrane w wiszące pęczki, żeńskie w grona. Dobrze rośnie na stanowiskach nasłonecznionych, glebach żyznych i wilgotnych. Odporny na suszę, mrozy oraz zanieczyszczenia powietrza. Stosowany jako roślina ozdobna.
Odmiany:
Flamingo- młode liście białe lub jasnoróżowe z zielonymi plamami, osadzone na różowych ogonkach, więcej: klon jesionolistny ‘Flamingo’
Odessanum: liście pomarańczowe, później złocistożółte, młode pędy biało owłosione
Variegatum: liście ciemnozielone z białymi obwódkami.
Klon polny (Acer campestre) – gatunek klonu powszechnie spotykany na Pogórzu, na Śląsku, w dolinie Wisły, w Wielkopolsce i Kujawach. Rośnie w śródpolnych zaroślach, na ciepłych i suchych zboczach oraz w lasach dębowych. W przeciwieństwie do powyższych gatunków, drzewo niższe, dorasta do 7-10m wysokości, przy nieodpowiednich warunkach glebowych rośnie jako duży krzew wielodniowy. Liście (5-8cm) ciemnozielone, młode owłosione, dojrzałe tylko w katach nerwów, 3-5 klapowe, lekko karbowane, jesienią przebarwiają się na żółto. Kwiaty żółtozielone, zebrane w baldachy. Kwitnie w maju. Gatunek ten ma niewielkie wymagania, dobrze znosi suszę, odporny na zanieczyszczenia powietrza, choroby i szkodniki. Stosowany na żywopłot oraz do obsadzania ulic. Drewno wykorzystywane w stolarstwie i tokarstwie. Zobacz również: Klon polny (Acer campestre)
Klon srebrzysty (Acer saccharinum) – do Polski trafił ze wschodnich USA i Kanady. Osiąga wys. do 40m. Korona szeroka, liście jasnozielone, a od spodu srebrno szare, jesienią przebarwiają się na żółto. Kwiaty czerwone pokrywają drzewo już w marcu. Roślina niewymagająca, łatwo rozmnaża się z nasion, odporna na mróz i szkodniki, świetnie nadaje się do zabudowy zadrzewiania miast.

Inne gatunki spotykane w Polsce to:
Klon Davida – gatunek pochodzący z Chin, niewytrzymały na mrozy; posiada korę charakterystycznie ubarwioną na zielonooliwkowy kolor z białymi prążkami, kwiaty zielonożółte, osiąga wys.16m.
Klon francuski – drzewo o oryginalnych skórzastych liściach, wrażliwe na niskie temperatury, rośnie do 6-8m wysokości.
Klon grabolistny – gatunek pochodzący z Japonii, niewytrzymały na mrozy; liście zielone, eliptyczne, bardzo podobne do liści grabu-stąd nazwa gatunku, drzewo niskie- osiąga wys.10m.
Klon japoński – gatunek pochodzący z Północnej Japonii, bardzo niski- rośnie tylko do 6m wys.; charakterystyczne purpurowe kwiaty i liście barwiące się jesienią na czerwono. Klon japoński odmiana ‘Aconitifolium’
Klon palmowy – bardzo wymagający i trudny w uprawie gatunek, lecz niezwykle piękny, pochodzi z Japonii i Korei, wrażliwy na mróz i suszę, wymaga wilgotnych, kwaśnych świeżych ziem, dorosła roślina osiąga 5m wysokości, liście jesienią barwią się na karminowoczerwony kolor, a czerwone kwiaty okrywają drzewo w czerwcu. Klon palmowy odmiana ‘Garnet’
Klon pensylwański – gatunek pochodzący ze Wschodniej części Ameryki Północnej, osiąga wys. 15m, liście zielone, jesienią przybierają barwę żółtą, kwiaty żółtawe, gatunek wytrzymały na niskie temperatury.
Klon strzępiastokory – jeden z najładniejszych gatunków szczególnie ze względu na bardzo ozdobną, łuszczącą się korowinę, osiąga wys.12m; trudny do rozmnażania, gdyż większość nasion jest pustych, do Polski przywędrował z Chin.

CHOROBY I SZKODNIKI
najpopularniejszą chorobą klonu jest czarna plamistość klonu. Czasami może pojawiać się zgotrzel pędów – objawy tej choroby klonów przypominają przemarznięcie, pojawiają się brązowe plamy na korze – należy usunąć porażone pędy. Drzewom może też zagrażać również szkodnik: opieńka miodowa.

klon