Lilak – uprawa, choroby, rozmnażanie, odmiany

Lilak jest jednym z gatunków krzewów z rodziny oliwkowatych, obejmującej ok. 30 gatunków i około 1000 odmian o kwiatach pojedynczych lub pełnych rozmaitej barwy, zwykle intensywnie, przyjemnie pachnących. Występuje również we wschodniej Azji szczególnie w Chinach oraz w południowo- wschodniej Europie. Większość odmian lilaków pochodzi od lilaka pospolitego Syringa vulgaris, który rośnie dziko na Bałkanach.

Lilak tworzy krzew lub drzewo do 7m wysokości, wydając przy tym bardzo liczne odrosty korzeniowe.
Kora jest jasnoszara do brunatnoszarej, w młodości gładka z wyjątkiem drobnych, chropowatych przetchlinek, z wiekiem staje się płytko spękana na drobne, częściowo odpadające poletka.
Liście żywozielone, jajowate do szerokojajowatych, długości 5 do 12cm, nagie.
Kwiaty zwykle lila, silnie pachną, zebrane są w okazałe wiechy na wierzchołkach pędów, rozwijają się w połowie maja. Odmiany różnią się budową kwiatów i kwiatostanów, ich barwą, terminem kwitnienia.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Do uprawy lilaków odpowiednie są gleby lekkie lub średnio zwięzłe, dostatecznie wilgotne, o odczynie obojętnym lub słabo zasadowym. Na suchych i ubogich glebach lilaki rosną słabiej, więc należy je nawozić. Większość odmian lilaków dobrze znosi zanieczyszczenia powietrza i nadaje się do uprawy w miastach.
Właściwą porą sadzenia lilaków jest wrzesień. Lilaki zazwyczaj przyjmują się dość trudno dlatego należy sadzić je z bryłą ziemi. W pierwszym roku po posadzeniu lilaki dają krótkie przyrosty. Wiosną następnego roku przycina się je nad pierwszą parą dobrze wykształconych pąków. Pełnowartościowe przyrosty dające obfite kwiatostany pojawiają się w trzecim roku po posadzeniu krzewów. Przekwitłe kwiatostany należy natychmiast usuwać.
W ogrodach najlepiej uprawiać lilaki odmian uprawnych i prowadzić je w formie małych drzewek, zajmują mało miejsca i pięknie wyglądają podczas kwitnienia. Można je sadzić rzędem wzdłuż ogrodzenia, w narożnikach ogrodu albo obok budynków.

ROZMNAŻANIE
Lilaki rozmnażamy najczęściej przez odkłady. Niektóre odmiany szczepi się na bardziej odpornych podkładkach. Lilaki rozmnażać można również z siewu nasion, jednak proces ten jest długotrwały i raczej nie poleca się go.

GATUNKI I ODMIANY
Lilak chiński (Syringa chinensis) – mieszaniec powstały z dwóch gatunków (Syringa persica) i (Syringa vulgaris) krzew wysokości do 5 m, o szerokim, zaokrąglonym kształcie. Liście jajowate lub jajowatolancetowate. Kwiaty silnie pachnące, w różowych barwach i dużych, luźnych wiechach.

Lilak japoński (Syringa reticulata) – zwany również lilakiem amurskim nazywany jest potocznie lilakiem żyłkowatym. Jest wysokim krzewem o wyprostowanych gałęziach lub małym drzewem dorastającym u nas przeciętnie od 3 do 5 metrów. W Polsce jest najwyższym z uprawianych lilaków. Pochodzi z Dalekiego Wschodu, cechują go charakterystyczne drobne, miododajne kwiaty koloru białego lub kremowego. Kwitnienie przypada na koniec czerwca i lipiec.

Lilak Josiki (Syringa josikaea) – w stanie dzikim występuje na terenach Węgier, w Karpatach Wschodnich i na Bałkanach. Krzew o wzniesionych gałęziach, dorastający do 4m wys. Przyrasta rocznie ok. 30cm. Liście ciemnozielone do 6 cm długości. Kwiaty ciemnofioletowe, silnie pachnące, zebrane w gęste, wąskie, wyprostowane wiechy do 20cm długości ukazujące się bardzo obficie i corocznie w pierwszej połowie czerwca. Dobrze rośnie na każdej glebie byle dostatecznie wilgotnej, stanowisku słonecznym lub półcienistym. Godny polecenia do ogrodów, parków, zieleni miejskiej, sadzony pojedynczo lub w grupach.

Lilak Meyera (Syringa Meyeri) – zwarty krzew, dorasta do 1,5 m wys., przyrasta ok. 10 cm rocznie. Kwiaty bardzo liczne, pachnące, lila-różowe, pojedyncze, zebrane w wiechy. Kwitnie obficie na przełomie maja i czerwca. Na stanowiska słoneczne. Pięknie wygląda sadzony w grupach. Zobacz również: Lilak Meyera odmiana ‘Palibin’

Lilak ottawski (Syrynga Prestonie) – krzew do 3m wysokości, luźny, szeroki, wyprostowany, bez odrostów korzeniowych.

Lilak drobnolistny (Syringa microphylla) – krzew o zwartym pokroju dorastający do około 1,5 m wysokości i szerokości. Gałązki cienkie, pokryte drobnymi, owalnymi listkami, zakończone wiechami ciemnoróżowych, pachnących kwiatów. Kwitnie w maju, niekiedy pojedyncze kwiaty pojawiają się aż do jesieni. Preferuje żyzne umiarkowanie wilgotne gleby, najlepiej z zawartością wapnia. Stanowiska słoneczne i ciepłe, osłonięte od mroźnych wiatrów zimą.

Lilak pospolity (Syringa vulgaris) – pochodzi z rejonów Półwyspu Bałkańskiego, w Polsce jest pospolicie uprawiany, dość często dziczeje. Krzew szeroko rozgałęziony o wysokości do 7m, liście szerokojajowate, o długości ok. 12 cm, obustronnie nagie, ciemnozielona; kwiaty niebieskawo-fioletowe, przyjemnie pachnące, zebrane w wiechy o długości ok. 15cm.
‘A. an L. Spaeth’ krzew dorastający do 4m wysokości, przyrastający ok. 20 cm rocznie. Kwiaty pojedyncze, silnie pachnące, ciemno purpurowo-czerwone, zebrane w wiechy do 30cm długości. Jedna z najcenniejszych odmian. Aby uzyskać coroczne, obfite kwitnienie należy przekwitłe kwiaty ściąć, nie dopuszczając do zawiązywania nasion. Lubi stanowiska słoneczne.
‘Charles Joly’ – krzew dorastający do 3m wysokości, przyrastający ok. 20 cm rocznie. Kwiaty pełne, ciemno purpurowo-czerwone, silnie pachnące. Wiechy średniej wielkości. Lilaki najładniej wyglądają, gdy są sadzone pojedynczo w miejscach słonecznych.
‘Edith Cave’ – krzew, dorasta do 3,5 m wysokości, przyrasta ok. 20 cm rocznie. Kwiaty półpełne, czysto białe, silnie pachnące, zebrane w luźne, duże wiechy. Na stanowiska słoneczne.
‘Katherine Havemeyer’ – wysoki, rozłożysty krzew, dorastający do ok. 5m wysokości, przyrastający ok. 20cm rocznie. Kwiaty półpełne, duże, płatki poskręcane, różowolila, w pąkach ciemniejsze, silnie pachnące. Wiechy duże, długie do 30 cm, szerokie i ciężkie. Kwitnie w maju. Dobrze rośnie na każdej glebie, stanowiska ciepłe i słoneczne.
‘Krasavitsa Moskvy’ – krzew dorastający do 3,5m wysokości, przyrastający ok. 20 cm rocznie. Kwiaty pełne, różowo-perłowe o niespotykanej, pięknej barwie. Wiechy duże, luźne, nie obwisają. Kwitnie obficie.
‘Michel Buchner’ – szeroki krzew dorastający do 2,5m wysokości, przyrastający ok. 15cm rocznie. Kwiaty pełne, fioletowo-lila zebrane w gęste wiechy, przekwitając jaśnieją. Lubi stanowiska słoneczne.
Mme Lemoin’ – szeroki krzew, dorasta do 4m wysokości, przyrasta 20cm rocznie. Kwiaty pełne, czysto białe, pachnące, zebrane w duże i szerokie, wielowierzchołkowe, gęste wiechy. Najcenniejsza z odmian białych. Kwitnie późno, bardzo obficie.
‘Mrs. Edward Harding’ – krzew, dorasta do 3m wysokości. Kwiaty pełne, o poskręcanych karminowo-purpurowych płatkach, w pączkach ciemniejsze. Wiechy duże, gęste i wyprostowane. Na stanowiska słoneczne.
‘Sensation’ – krzew luźny, wyrastający do wysokości 3-4m. Przyrasta rocznie 15-20cm. Kwiaty pojedyncze, purpurowe, z wyraźnym białym obrzeżeniem płatków, pachnące. Wiechy luźne, wydłużone. Odmiana ceniona za oryginalną barwę kwiatów. Kwitnie w maju. Aby uzyskać coroczne, obfite kwitnienie należy przekwitłe kwiaty usunąć, nie dopuszczając do zawiązywania nasion. Dobrze rośnie na każdej, żyznej glebie, stanowiskach słonecznych.

CHOROBY I SZKODNIKI
Z chorób lilaka zagraża mu przede wszystkim mączniak prawdziwy. Jednak sadzenie lilaków w miejscach mocno nasłonecznionych i przewiewnych może zapobiec pojawianiu się mączniaka prawdziwego. Choroby lilaków mogą być też wywoływane przez szkodniki takie jak mszyce i tarczniki. Dlatego gdy zauważymy szkodniki należy szybko je usunąć.

Syringa vulgaris

Fot. H. Zell, publikacja na licencji CC-BY-SA-3.0, źrodło: Wikimedia Commons.