Wierzba – gatunki, sadzenie sadzonek, choroby

Wierzba jest rodzajem drzew oraz krzewów należących do rodziny wierzbowatych. W samej Eurazji i Ameryce Północnej występuje ponad 300 gatunków wierzb. W Polsce występuje ok. 30 gatunków dziko rosnących, najbardziej rozpowszechniona jest ‘Wierzba iwa’ (Salix caprea), która występuje pospolicie na całym niżu i w górach, aż po regiel górny. Spotykana jest w widnych lasach jako domieszka, często na polanach, zrębach i brzegach lasów.

Iwa ma pokrój krzewu dorastającego do 9m wysokości lub pokrój drzewa osiągającego 13-15m wysokości. Do ok. 20 roku życia odznacza się szybkim przyrostem.
Młode pędy są koloru oliwkowo zielonego do brunatno-czerwonego, są grube, krótko owłosione, z czasem łysieją.
Kora gładka, zielonkawa, na starszych pniach szarzeje. Cechą rozpoznawczą wierzby iwy są ciemne, romboidalne pęknięcia w rzędach na pniu (podobne występują również na grubszych gałęziach).
Drewno jej jest lekkie o czerwonobiałej bieli i jasnoczerwonej lub żółtobrunatnej twardzieli.
Liście długie (6-10cm), szerokoeliptyczne, krótko zaostrzone, brzegi blaszki liściowej całobrzegie lub słabo piłkowane. Młode liście obustronnie owłosione. U starszych liści górna strona blaszki koloru zielonego, lekko lśniące lub matowe, nieowłosione, główny nerw lekko wystający i owłosiony. Dolna strona liści białawo owłosiona, miękka w dotyku, z mocno wystającą siecią nerwów.
Wierzba jest rośliną dwupienną. Przed liśćmi ukazują się bazie (kotki), zanim rozkwitną otoczone są białym futerkiem, które pochodzi od długobrodych przysadek i ma na celu chronić młode kwiaty przed mrozem. Kotki mają bardzo długie szypuły – żeńskie długości ok. 4cm są podłużnie-jajowate, natomiast męskie jajowate, długości 2-3cm, gęsto kwiatowe. U nasady kwiatu znajduje się gruczoł miodnikowy. Iwa jest rośliną wiatropylną i najwcześniej kwitnącą z krajowych wierzb. Kwitnie w marcu i kwietniu przed rozwojem liści.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE
Jest mało wymagająca w stosunku do żyzności gleby, lubi stanowiska dość wilgotne, jest mrozoodporna i mniej światłolubna od innych gatunków wierzb. Dlatego sadzonki wierzby sadzić można niemal na każdym stanowisku. Iwa znalazła zastosowanie jako roślina ozdobna, szczególnie okazy męskie, które bardzo ładnie kwitną.
Sadzonki wierzby sadzone są w formie zadrzewień miejskich, osiedlowych i krajobrazowych.
Napary z kory wierzby stosowane są jako środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Również z kory pozyskiwane są garbniki i salicyny. Drewo iwy może być wykorzystywane do wyrobu celulozy oraz drobnego sprzętu gospodarskiego. Tworzy się krzyżówki iwy z innymi gatunkami wierzby w celu pozyskania materiału do wyrobu koszy, lasek, obręczy itp. Ceniona jest także w pszczelarstwie jako gatunek miododajny o wczesnym okresie kwitnienia.

ROZMNAŻANIE
Przez nasiona – jest wiatropylna. Sadzonki wierzby ukorzeniają się słabo.

GATUNKI
Do flory Polski należą min:
Wierzba alpejska (Salix alpina Scop.) – spotykana wyłącznie w Tatrach, w kosówce i piętrze alpejskim. Roślina wapieniolubna. Jest to mały, płożący się krzew tzw. krzewinka szpalerowa. Młode gałązki żółtozielone z czasem brunatnieją. Pąki brunatne, spiczaste i włochate. Liście (1-2cm) odwrotnie jajowate, osadzone na bardzo krótkich ogonkach, początkowo owłosione z czasem łysieją, na brzegach blaszki liściowej drobne gruczoły. Kwiaty zebrane w kotkach (2cm) o ciemnopurpurowych łuskach. Kwitnie w czerwcu. Stosowana jako roślina ozdobna do ogrodów skalnych.
Wierzba biała (Salix alba L.) – poza wierzbą iwą, jest równie pospolita. Jest naszym rodzimym gatunkiem. Rośnie głównie w lasach łęgowych przy rzekach. Dorasta do 30m wysokości. Kora szara, popękana. Liście długie (10cm) wąskie i lancetowate, młode liście są obustronnie owłosione, natomiast starsze tylko od spodniej strony blaszki liściowej. Często sadzona na wałach przeciwpowodziowych – dzięki silnie rozbudowanemu systemowi korzeniowemu zapobiega osuwaniu ziemi. Drewno często stosowane jako materiał opałowy. Dodatkowo stosowana do celów leczniczych przy bólach głowy, przeziębieniach czy chorobach reumatycznych.
Zobacz również: Wierzba biała, odmiana ‘Tristis’ – opis i zdjęcia
Wierzba borówkolistna (Salix myrtilloides L.) – gatunek objęty ścisłą ochroną, występujący na torfowiskach. Niewielka krzewinka dorastająca do 0,5m wysokości. Tworzy pełzające pędy. Liście eliptyczne, młode owłosione później nagie, od spodu sinozielone, od góry ciemnozielone z fioletem. Kwiaty zebrane w kotkach z dwubarwną przysadką. Kwitnie V-VII, roślina miododajna.
Wierzba dwubarwna (Salix bicolor) – gatunek ten ma pokrój krzewu płożącego się po ziemi, można go spotkać w tatrach, Karkonoszach oraz Bieszczadach. Dorasta do ok. 1m wysokości ( czasem więcej), młode gałązki owłosione, liście (3-4cm długości) są eliptyczne, całobrzegie lub lekko piłkowane, od spodu matowe i sinawe z wyraźnymi nerwami. Roślina dwupienna, kwitnie w czerwcu.
Wierzba krucha (Salix fragilis) – jedna z pospolitych gatunków wierzby, dorasta do 20m wysokości. W pniach starszych drzew często spotykane dziuple. Bardzo grube konary z szarą i popękana korą. Roczne gałązki kanciaste, żółte lub czerwone, lekko połyskujące. Liście lancetowate, długie (15cm) i dość szerokie (2-3cm). Roślina dwupienna, kwitnie w maju. Rośnie na stanowiskach wilgotnych, wzdłuż rzek. Kora stosowana jako surowiec leczniczy na bóle głowy lub przeziębienia. Sadzone w terenach podmokłych i bagnach w celu ich osuszenia.
Wierzba mandżurska (Salix matsudana) – roślina wieloletnia, należąca do rodziny wierzbowatych, wywodzi się z Azji. Jej charakterystyczne spiralne, poskręcane gałęzie wykorzystywane są jako element dekoracyjny do wystroju domów. Liście także poskręcane, lancetowate, dł. do 20cm, z wierzchu ciemnozielone, od spodu szarozielone. Kwiaty są rozdzielnopłciowe, tworzące tzw. kotki koloru srebrzystego. Owocem jest torebka. Dorosła roślina osiąga wysokość ok.5-8m. Lubi wilgotne gleby i słoneczne stanowiska. Może być uprawiana również w donicach. Nadaje się do sadzenia pojedynczo oraz grupowo. Nie jest w pełni wytrzymała na silne mrozy. Doskonale znosi przycinanie. Rośnie szybko.
Wierzba uszata (Salix aurita) – pospolita, spotykana na całym niżu. Pokrój krzewu dorastającego do 2m wysokości o zwieszających gałęziach. Młode gałązki żółte lub czerwonawe, starsze pokryte charakterystycznymi płaskimi wklęsłościami. Liście odwrotnie jajowate, od spodu szarozielone z przylistkami o uszkowatym kształcie, młode liście mocno owłosione szczególnie z wierzchu. Roślina dwupienna, kwitnie marzec- kwiecień przed rozwojem liści. Rośnie na wilgotnych łąkach, nad brzegami wód. Uprawiana jako roślina ozdobna, również w formie piennej. Zalecana do nasadzeń przy oczkach wodnych. Dobrze rośnie na stanowiskach słonecznych i wilgotnych, należy ją systematycznie przycinać.
Wierzba wiciowa tzw. energetyczna (Salix viminalis) – to wyniosły krzew lub drzewko dorastające do 5m wysokości. Pędy wiotkie, szare lub zielonkawe, młode srebrno owłosione. Liście długie (8-25cm) i wąskie, z wierzchu zielone z żółta żyłką po środku, od spodu owłosione. Roślina dwupienna kwitnie marzec-maj przed rozwojem liści. Spotykana w miejscach wilgotnych, nad brzegami rzek czy strumieni. Ma niewielkie wymagania glebowe, jest odporna na skrajne warunku klimatyczne i choroby. Polecana do nasadzeń nadwodnych. Zastosowanie znalazła również w przemyśle i energetyce jako szybki ‘producent’ biomasy i wieloletnie źródło energii odnawialnej. Także w ochronie środowiska stosowana do rekultywacji gruntów, jako pas zieleni ochronnej lub do oczyszczania ścieków.
Wierzba wełnista – opis i zdjęcia
Wierzba purpurowa odmiana ‘Gracilis’ – opis i zdjęcia
Wierzba całolistna odmiana ‘Hakuro Nishiki’ – opis i zdjęcia

CHOROBY I SZKODNIKI
Choroby wierzby głównie mają podłoże grzybowe. Rośliny wrażliwe są na rdze, parcha. Na pozostałe choroby wierzba jest raczej odporna. Często atakowane przez przędziorka wierzbowca, mszyce, pojawia się również pienik wierzbowy.

a href=”http://ogrodnictwo.nazwa.pl/gardener/wp-content/uploads/2013/05/salix-helvetica.jpg”>wierzba szwajcarska